Klassiek Elektriek #8: Steve Reich

Klassiek Elektriek #8: Steve Reich

In Klassiek Elektriek stellen we je iedere week een hedendaagse klassieke componist voor, die niet vies is van een scheut elektronica. Zo passeerden ondertussen al klinkende namen als Ryuichi SakamotoNils Frahm en Philip Glass de revue. Deze week is het de beurt aan de Amerikaan Steve Reich, een van de pioniers van het minimalisme. 

Geboren te New York in oktober 1936 mocht de Amerikaanse componist dit najaar 81 kaarsen uitblazen. Als een van de oprichters van het minimalisme in de jaren '60 heeft hij tot op heden niet aan relevantie moeten inboeten. In 1957 studeerde hij af aan de Cornell University waarna hij naar de Juilliard School in New York vertrok waar hij onder leiding van de Amerikaanse componist Vincent Persichetti werkte. 

In 1961 vertrok Steve Reich ook daar en belandde hij in het Mills College te Californië waar hij eerstehand zou leren van Italiaans virtuoos Luciano Berio en ook de iets klassieker gerichte Darius Milhaud. Reichs vroege werken werden gekenmerkt door het experimenteren met twaalftoonsmuziek, maar het tonale aspect was voor hem minder belangrijk dan de ritmiek in het nummer twaalf. De daaropvolgende jaren verzorgde de componist ook enkele filmsoundtracks waaronder Plastic Haircut (1963).

Zijn eerste grote werk was It's Gonna Rain in 1965, waarin een tape de zin "It's gonna rain" uit de mond van een prediker loopte op twee machines, de ene iets sneller dan de andere. Hier werd 'phasing' geboren, een techniek die de man doorheen de jaren meermaals zou toepassen. In 1967 trachtte hij deze techniek van opgenomen tape naar een live-optreden te vertalen, met Piano Phase, een stuk voor twee piano's, als gevolg. 

Enkele jaren later schreef hij werken als Voices and Organ (1973) en Four Organs (1970). Dat laatste werk is opgebouwd rond augmentatie en was gebaseerd op een muziekstuk uit 1967, Slow Motion Sound waarbij het idee van het vertragen van een opgenomen geluid tot vele malen de oorspronkelijke tijd zonder de toonhoogte of het timbre aan te passen, werd toegepast. 

Rond dezelfde periode begon de Amerikaan ook gefascineerd te raken door Afrikaanse muziek en in het bijzonder door de muziek van de Ewe, een etnische groep in Ghana, met het werk Drumming (1971) als gevolg. Rond deze periode werd ook Steve Reich and Musicians gevormd, zijn ensemble. Na dit Afrikaanse avontuur waarbij hij zelf vijf weken naar Ghana had gereisd, richtte Reich zich terug op zijn phase-shifting techniek en begon hij steeds complexer te werk te gaan. 

Zijn meest spraakmakende werk tot op heden heet Music for 18 Musicians en kwam tot stand in 1976. Dit stuk omvat een cyclus van elf akkoorden (pulses) gevolgd door een klein deel muziek gebaseerd op elk van deze akkoorden met uiteindelijk een terugkeer naar de originele cyclus van elk akkoorden. Dit was eveneens de componist zijn eerste poging om voor een groot ensemble te schrijven. Iets waar hij de jaren daarop nog veel mee bezig zou zijn. 

De jaren '80 zagen Steve Reich waarin hij zich ging verdiepen op historische thema's, met als belangrijkste factor zijn joodse afkomst. Het vierdelige Tehillim (1981) was het eerste van vele stukken dat inspiratie putte uit zijn afkomst. Tekst kreeg hier een grotere rol dan voordien: vier vrouwenstemmen zingen psalmen waarrond dan muziek werd geschreven. 

Different Trains (1988), een stuk voor strijkkwartet, maakte gebruik van opgenomen spraak zoals in zijn vroeger werk, maar hier nam het de vorm van een melodisch element aan in plaats van een ritmisch element. Dit werk vergelijkt en contrasteert zijn herinneringen van treinreizen tussen New York en Californië in de periode 1939-1941 met de treinritten van Europese kinderen op weg naar hun dood door toedoen van de Nazi's. Een zwaar stuk dat voor vele critici één van de weinige adequate muzikale antwoorden was op de Holocaust. 

In 1993 waagde Reich zich samen met zijn vrouw Beryl Korot aan een opera, The Cave genaamd. Hierin werden de wortels van het jodendom, christendom en de jslam onderzocht aan de hand van de woorden van Israeli's, Palestijnen en Amerikanen. Later werkte het duo ook aan Three Tales, een opera omtrent de Hindenburg ramp, het testen van nucleaire wapens en andere verontrustende zaken. In dit werk maakte Reich gretig gebruik van samples.

Vanaf het nieuwe millennium doet Steve Reich het wat rustiger aan, maar dat weerhield hem er niet van op een hele reeks werken te maken gebaseerd rond het principe van variatie. You Are (Variations) uit 2004 keek bijvoorbeeld terug naar zijn eerdere werken zoals Tehilim en hoe tekst daar gebruikt werd. 

De invloed van Reich is niet te onderschatten, en dat op zowat elk genre van muziek. De Amerikaan is zich hier zelf ook van bewust en in 2013 ontstond zo Radio Rewrite, een ensemble van elf muzikanten, waarbij hij onder andere inspiratie putte uit twee nummers van Radiohead. Zoals in het begin vermeld is Steve Reich ondertussen al 81 jaar oud, maar de invloed die deze baanbrekende componist de voorbije eeuw op muziek in zijn geheel heeft uitgeoefend, valt niet te onderschatten. 

Volgende week is het de beurt aan de Mexicaanse artiest Murcof. Geen zin om tot dan te wachten? Hieronder vind je reeds een afspeellijst met tal van interessante artiesten!